Длабоко на северот на Русија, на суровиот полуостров Кола, се наоѓа запечатен метален капак под кој лежи најдлабоката дупка што човекот некогаш ја издупчил – Колската супердлабока бушотина.
Проектот започнал во 1970 година, кога советските научници и инженери одлучиле да ја пробијат Земјината кора за да ги откријат нејзините најскриени тајни. Тоа бил научен потфат без преседан, своеобразно „патување до средиштето на Земјата“, водено од љубопитност и желба да се разбере структурата на планетата.
Бушењето траело повеќе од две децении, а во 1989 година била достигната длабочина од 12.262 метри – подлабоко од Маријанскиот ров во Тихиот Океан, а висината на Монт Еверест би можела без проблем да собере во таа вертикална празнина. Научниците очекувале на таа длабочина да наидат на премин од гранит во базалт, но ги пречекало изненадување: откриле дека структурата на Земјината кора се разликува од дотогашните теории.
Она што го пронашле било уште поневеројатно. Во карпестите примероци на длабочина од шест до седум километри биле откриени микроскопски фосили од планктон стари повеќе од две милијарди години – траги од древен живот што некогаш постоел во морињата под денешните карпи. Уште поголемо изненадување била водата, пронајдена длабоко под нивото на кое геолозите верувале дека не може да постои. Пукнатините во гранитот криеле заробена вода од древните геолошки епохи. Покрај тоа, бушотината ослободувала неочекувани количини водород, хелиум, азот и јаглерод диоксид.
Сепак, најголемиот непријател на проектот станала топлината. На длабочина поголема од 12 километри, температурата достигнувала околу 180°C, поради што карпите се однесувале како пластика, попречувајќи го понатамошното бушење. Техничките ограничувања, растечките трошоци и распадот на Советскиот Сојуз довеле до тоа проектот во 1990-тите да биде напуштен, а бушотината запечатена.
Официјалната верзија на приказната завршува овде, но години подоцна почнале да се шират морничави легенди. Според една од нив, научниците наводно спуштиле микрофони во бушотината и снимиле „вопли од пеколот“. Иако овие тврдења биле целосна измислица, тие се ширеле со брзина на молња, претворајќи го научниот проект во мит.
Денес, на местото каде што некогаш работеле стотици научници и инженери, стои само зарѓосан капак. Под него, во мракот и тишината, се кријат научни откритија, технички предизвици и митови – потсетник дека човекот, колку и длабоко да копа, секогаш наидува на границите што природата ги поставува. Интересно е што Колската бушотина и денес останува најдлабокиот вештачки пробив во Земјината кора, иако од неа нема директна корист во индустриска смисла – не е наоѓалиште на нафта или гас, туку чисто научен експеримент.
Други познати, но поплитки супердлабоки бушотини се SG-3 и SG-7 во Русија, дел од истиот истражувачки проект, како и Bertha Rogers бушотината во Оклахома, САД, која достигнала 9.583 m, но била запрена поради наоѓање на стопен сулфур. Денес, меѓу најдлабоките активни бушотини во светот се и нафтените бушотини во полето „Z-44 Chayvo“ на Сахалин, кои имаат комбинација од вертикална и хоризонтална должина поголема од 12 km, иако нивната вертикална длабочина е помала од Колската.
Подготвил: д-р Ивица Милевски
Оваа статија е прочитана 163 пати!
